نیچه و ایران II

پس از نوشتنِ «به خانه بازآمدنِ زرتشت» (مقاله‌ی پیشین در همین وبلاگ) برایِ کنفرانسِ آرشیوِ نیچه در وایمار،   بنا شد که مقاله‌ای با عنوانِ «نیچه و ایران» برایِ دانشنامه‌ی ایرانیکا (Encyclopedia Iranica) بنویسم. بخشِ مربوط به زرتشت، پیامبرِ ایرانی، و زرتشتِ نیچه، و رابطه‌ی این دو  با یکدیگر، در این دو مقاله به‌طبع یکی ست. امّا، بخشِ یکم مقاله‌ی پیشین در بازنویسی برای دانشنامه گسترشِ بیشتر یافته و اطلاعاتِ بیشتری در بر دارد. در این جا می‌باید از همکاری پرارزشِ آقایِ محسن آشتیانی، ویراستارِ دانشورِ  دانشنامه‌ی ایرانیکا، سپاس‌گزاری کنم که ویرایشِ دومی از این مقاله را به درخواستِ من پذیرفتند، زیرا از ویرایشِ یکمِ آن خرسند نبودم —که هنوز بر رویِ وب‌سایتِ دانشنامه هست و یک‌سالی ست که قرار است این ویرایش به جای آن قرار گیرد. ایشان گذشته از ویرایشِ دقیقِ متنِ انگلیسیِ مقاله به قلمِ من، مرا با کتابِ خانم Jenny Rose آشنا کردند که داده‌هایِ ارزشمندی در باره‌ی رابطه‌ی زرتشتِ نیچه و زرتشتِ ایرانی در بر دارد و در ویرایشِ دومِ مقاله از آن بهره گرفتم. این مقاله بر اساسِ فُرمتِ  دانشنامه‌ی ایرانیکا نوشته و ویراسته شده است و بازبُرد‌ها (با نشانه‌ی q.v.) در آن بازبُرد به مقاله‌های دیگرِ آن دانشنامه است. حقوقِ نشرِ یکمِ این مقاله از آنِ دانشنامه‌ی ایرانیکا ست و درجِ آن در این وبلاگ با اجازه‌یِ استاد احسانِ یار شاطر صورت گرفته است.

چند سال پیش ترجمه‌ای به فارسی از این مقاله، بر اساسِ ویرایشِ یکمِ آن، با عنوانِ «نیچه، زرتشت، ایران» نخست در وب سایتِ BBC منتشر شد که در همین وبلاگ هم با عنوانِ «نیچه و ایران» آمده است. از این مقاله ترجمه‌ای به زبانِ کُردی هم بر رویِ یک وب‌سایتِ کُردی نشر شده است. باری، من می‌باید آن ترجمه‌یِ فارسی را در فرصتی گسترش دهم و مایه‌های جداگانه و افزوده‌ی این دو مقاله به انگلیسی را در آن بگنجانم.

متن کامل مقاله به صورت پی‌دی‌اف

به خانه بازآمدنِ زرتشت. نیچه در ایران

 دست‌نوشته‌هایِ بازمانده از نیچه و کتاب‌هایِ مربوط به او در یک بنیاد (Klassik Stiftung Weimar) و کتابخانه (Herzogin Anna Amalia Bibliothek) در شهرِ وایمار در آلمان نگاه‌داری می‌شود. این بنیاد و کتابخانه برای پیشبردِ مطالعاتِ مربوط به نیچه کنفرانس‌هایی نیز برگزار می‌کند و انتشاراتي دارد. از جمله در ۲۳ تا ۲٥ ماهِ میِ سالِ ۲۰۰۲ کنفرانسي در باره‌یِ چه‌گونگی تأثیرِ آثار نیچه در دیگر کشورها و زبان‌ها در محلِ بنیاد تشکیل شد که در آن ۱۶ تن از مترجمانِ نیچه از چندین کشور (دانمارک، سوئد، بلژیک، ایتالیا، آرژانتین، روسیه، آلمان، برزیل، بریتانیا، ایران) به آن دعوت شده بودند. از ایران مرا دعوت کرده بودند که مترجمِ فارسیِ چند کتاب از نیچه و ساکنِ فرانسه ام. عنوانِ کنفرانس «در باره‌یِ اثرکردِ زیرزمینیِ دینامیت» بود، با الهام از وصفِ نیچه در باره‌یِ خویش، که می‌گوید: «من آدم نیستم، من دینامیت ام.» (نکـ: زیرنویسِ vii در پایانِ مقاله‌یِ زیرین). آن بنیاد و کتابخانه از مقاله‌هایِ ارائه شده در کنفرانس ۸ مقاله را برایِ انتشار برگزیدند که مقاله‌یِ من با عنوانِ "به خانه بازآمدنِ زرتشت"، به زبانِ انگلیسی، از آن جمله بود. این مقاله‌ها همراه با گزیده‌ی مقاله‌هایِ کنفرانسِ سپسین-- که در سپتامبرِ همان سال با عنوانِ " از هم‌نشینیِ نیچه با کتاب‌ها تا هم‌نشینی با کتاب‌های نیچه" در همان جا برگزار شد-- امسال (۲۰۰۶) به دستِ ناشرِ آلمانی Harrassowitz Verlag. Wiesbaden منتشر شده است. عنوانِ کتاب این است: 

Zur unterirdischen Wirkung von Dynamit
Vom Umgang Nietzsches mit Büchern zum Umgang mit Nietzsches Büchern

مقاله‌ی زیر متنِ چاپ شده در آن کتاب است. امّا من در بازبینیِ آن متوجّهِ دو لغزشِ تایپیِ کوچک و دو‌ـ‌سه لغزشِ متنی از سویِ ویراستارِ انگلیسیِ مقاله شدم که آن‌ها را در متنِ کنونی اصلاح کرده ام. همچنین در موردِ تاریخِ نشرِ نخستین ترجمه‌ی چنین گفت زرتشت به فارسی، با به دست آوردنِ چاپی که به‌تازگی—برایِ بهره‌گیری از گرمیِ بازارِ آن کتاب—در ایران کرده اند، تاریخِ دقیق‌تری یافتم و در این متن گنجاندم.

همچنین نگاه کنید به مقاله‌ی «نیچه و ایران» که من برای دانشنامه‌ی ایرانیکا نوشته ام، و با این مقاله زمینه‌هایِ مشترک دارد، و در این وبلاگ می‌آید.

داریوش آشوری
سپتامبرِ ۲۰۰۶